การกำเนิดโลกในสายไวษณพ: วิษณุ พรหม ปุรุษ และประกฤติ

เรื่องกำเนิดโลกสายไวษณพยกพระวิษณุเป็นแกน แต่ภายในบทเรียนมีหลายสำนวน บางสำนวนให้พระวิษณุแปลงเป็นพระพรหมก่อนสร้าง บางสำนวนให้พระวิษณุสร้างปุรุษ ประกฤติ และไข่ทองคำ แล้วพระพรหมปรากฏภายหลัง

ปุรุษกับประกฤติ และคุณะสามชนิดทำหน้าที่อธิบายหลักของสิ่งมีชีวิตกับธรรมชาติในภาษาปรัชญา ไข่ทองคำและดอกบัวจากพระนาภีเป็นภาพการเกิดโลกและผู้สร้าง ไม่ใช่แผนผังวงโคจรที่นำไปหาองศาดาว

สำนวนที่มีพระนารายณ์เหนือผืนน้ำและวราหะยกแผ่นดินขึ้นมาช่วยอ่านสัญลักษณ์น้ำ การพัก การปกป้อง และการฟื้นพื้นดิน ส่วนรายละเอียดว่าใครเกิดก่อนหรือใครเป็นภาคของใครต่างกันระหว่างสำนวน จึงไม่ควรบังคับให้เป็นสายวงศ์เดียว

เมื่อตีความดาวพฤหัสบดีหรือดาวอาทิตย์ด้วยชื่อเทพ ต้องระบุว่าใช้ภาพคุณธรรม การรักษา หรือแสงอย่างไร แล้วกลับไปตำแหน่งราศี ภพ และเวลาที่คำนวณได้ ตำนานช่วยตั้งคำถามเรื่องความหมาย แต่ไม่พิสูจน์ผลโยค